800 Yıllık Hikaye Mutlu Sona Eriyor
Sivas’ta bugün sadece bir mahalle adında yaşayan yaklaşık 800 yıllık Selçuklu mirası yeniden ayağa kaldırılıyor. 1231 yılında inşa edilen, 1906’da tamamen ortadan kaldırılan ve yıkılmadan önce fotoğrafları çekilen Şahna Kümbeti, Sivas Belediyesi tarafından yeniden şehre kazandırılacak.
Sivas’ın Kümbet Mahallesi’nin adının nereden geldiğini hiç merak ettiniz mi?
Cevabı, bugün yerinde olmayan ancak yüzyıllarca Sivas’ın girişinde yükselen bir Selçuklu eserinde saklı: Şahna Kümbeti.
ÖNCE KÜMBET NEDİR?
Kümbet, özellikle Selçuklu döneminde önemli kişiler için inşa edilen anıtsal mezar yapılarına verilen isimdir. Bu eserler genellikle çokgen gövdeleri, mezar odaları ve üzerlerindeki külah biçimli örtüleriyle Selçuklu mimarisinin en karakteristik yapıları arasında yer alıyor.
Sivas da Anadolu Selçuklularının en önemli şehirlerinden biri olması nedeniyle bu mimari mirasın önemli örneklerine ev sahipliği yaptı.
Bunlardan biri de Şahna Kümbeti idi.
1231’DE YAPILDI, MAHALLEYE ADINI VERDİ
Şahna Kümbeti’nin kitabesinden yapının 1231 yılında Cafer oğlu Hüseyin adına yaptırıldığı anlaşılıyor.
Kaynaklarda Hüseyin’in Selçuklu döneminde “şahne” unvanını taşıdığı belirtiliyor. Şahne; şehirde askerî ve idari görevleri bulunan yöneticiler için kullanılan bir unvandı.
Yapının Şahna Kümbeti olarak anılmasının hikâyesi de buradan geliyor.
Daha da önemlisi, kümbet ortadan kalkmasına rağmen ismi Sivas’ta yaşamaya devam etti. Bugün binlerce Sivaslının yaşadığı Kümbet Mahallesi, adını Şahna Kümbeti’nden aldı.
SİVAS’A GELENLER ONU GÖRÜYORDU
Kesme taştan yapılan, sekizgen gövdeli ve Selçuklu kümbet mimarisinin karakteristik özelliklerini taşıyan yapı, yüzyıllar boyunca Sivas’a gelenlerin karşılaştığı tarihî yapılardan biri oldu.
Ancak geçen yüzyıllar içerisinde yapı ağır şekilde tahrip oldu.
YIKILMADAN ÖNCE FOTOĞRAFLARI ÇEKİLDİ
Şahna Kümbeti’nin hikâyesinin belki de en dikkat çekici bölümü 1900’lü yılların hemen başında yaşandı.
Türk müzeciliğinin ve arkeolojisinin en önemli isimlerinden, dönemin Müze-i Hümayun Müdürü Osman Hamdi Bey, harap durumdaki Şahna Kümbeti ile yakından ilgilendi.
1901 yılına ait arşiv yazışmalarına göre kümbetin farklı yönlerden fotoğrafları çektirildi ve İstanbul’daki Müze-i Hümayun’a gönderildi.
Dolayısıyla Şahna Kümbeti, 1906 yılında tamamen ortadan kalkmadan önce fotoğrafla kayıt altına alınmış tarihî Sivas eserlerinden biri oldu.
Bugün eski yayınlarda da Şahna Kümbeti’ne ait fotoğraflara rastlanması, yeniden yapılacak yapı açısından son derece önemli bir tarihî belge niteliği taşıyor.
5 BİN KURUŞ BULUNAMADIĞI İÇİN Mİ KAYBEDİLDİ?
Kümbetin sonunu hazırlayan süreçle ilgili dikkat çeken bir başka bilgi ise dönemin maddi imkânsızlıkları.
Eski eserlerin korunmasına ilişkin akademik kaynaklarda, Şahna Kümbeti’nin onarılması için yaklaşık 5 bin kuruşa ihtiyaç duyulduğu ancak bu paranın temin edilemediği aktarılıyor.
Bu nedenle yapının kurtarılamadığı ve 1906 yılında tamamen ortadan kaldırıldığı belirtiliyor.
Bu bilgi doğruysa Sivas, bugün paha biçilemez değerde olacak yaklaşık 700 yıllık Selçuklu eserini, döneminde bulunamayan birkaç bin kuruşluk onarım bedeli nedeniyle kaybetmiş oldu.
KÜMBET GİTTİ, TAŞLARI SİVAS’TA KALDI
Şahna Kümbeti yıkıldı ancak yapının bütün izleri yok olmadı.
Kümbete ait kitabeli ve motifli taşların bir bölümü, o dönem müze olarak da kullanılan Gökmedrese’ye götürüldü.
Yapının bazı taşlarının ise 20. yüzyılın başlarında gerçekleştirilen Kesik Köprü onarımında kullanıldığı kaynaklarda yer alıyor.
Gökmedrese’de muhafaza edilen orijinal Şahna Kümbeti taşlarının aradan geçen yaklaşık 120 yılın ardından yeni yapıda taşıyıcı veya yapı malzemesi olarak yeniden kullanılması yerine, korunarak yeniden yapılacak Şahna Kümbeti’nin içerisinde sergilenmesi gündeme gelebilir.
Böylelikle yeni yapı tarihî fotoğraf ve belgelere göre inşa edilirken, 1231 tarihli orijinal kümbetten günümüze ulaşabilen taşlar da kendi hikâyelerini yapının içerisinde anlatmaya devam edebilir.
BUGÜN ORTAYA ÇIKAN BİR PROJE DEĞİL
Sivas Belediye Başkanı Dr. Adem Uzun, Karayolları Kavşağı’nda devam eden yol genişletme ve kavşak düzenleme çalışmalarını yerinde inceleyerek Şahna Kümbeti’nin yeniden yapılacağını açıkladı.
Ancak Şahna Kümbeti’nin yeniden yapılması bugün alınmış bir karar değil.
Proje, daha önce hazırlanan Sivas Belediyesi 2026 Yılı Performans Programı’nda “Şahna Kümbeti yapımı” adıyla yer aldı. Böylece tarihî yapının yeniden Sivas’a kazandırılması belediyenin 2026 yılı hedefleri arasına resmen girmişti.
Başkan Adem Uzun’un son açıklamasıyla birlikte projenin uygulanacağı alan da yeniden gündeme geldi.
120 YIL SONRA ŞEHİR HAFIZASINA DÖNÜYOR
1231 yılında inşa edilen Şahna Kümbeti yaklaşık 675 yıl boyunca Sivas’ın tarihine tanıklık etti.
1906 yılında tamamen ortadan kaldırıldı.
Fakat adı bir mahallede, taşlarının bir bölümü Gökmedrese ve Kesik Köprü’de, görüntüsü ise 1900’lü yılların başında çekilen fotoğraflarda yaşamaya devam etti.
Şimdi, yıkılışının üzerinden 120 yıl geçtikten sonra, Şahna Kümbeti yeniden Sivas’a kazandırılmaya hazırlanıyor.
Belki de proje tamamlandığında Kümbet Mahallesi’nden geçen Sivaslılar, mahallenin neden “Kümbet” adını taşıdığını artık yalnızca tarih kitaplarından değil, karşılarında yeniden yükselen Şahna Kümbeti’nden görebilecek.
