RUHUN DIJITAL YORGUNLUĞU
Ekranlar Arasında Kaybolan Duygular
Sabah gözümüzü açar açmaz elimiz telefona gidiyor. Daha yataktan kalkmadan dünyadan haberdar oluyor, mesajlara bakıyor, haberlerin ve başkalarının hayatlarından kesitlerin arasında güne başlıyoruz. Akşam olduğunda ise çoğu zaman aynı ekranın karşısında, günün nasıl geçtiğini anlamaya çalışıyoruz. Peki bütün bu bağlantıların içinde kendimizle ne kadar bağlantı kurabiliyoruz?
Teknoloji hayatımızı kolaylaştırıyor; uzakları yakın ediyor, bilgiye erişimi hızlandırıyor, işimizi ve iletişimimizi kolaylaştırıyor. Sorun, teknolojinin varlığı değil, hayatımızda kapladığı yer. Bir araç olması gereken ekran, zamanla dikkatimizi yöneten bir alışkanlığa dönüşebiliyor. Bir bildirim merakımızı uyandırıyor, bir beğeni yüzümüzü güldürüyor, bir yorum moralimizi bozabiliyor. Duygularımızın yönünü, bazen hiç tanımadığımız insanların birkaç kelimesine bırakabiliyoruz.
Burada kendimize dürüstçe sormamız gereken bir soru var: Telefonu gerçekten ihtiyacımız olduğu için mi elimize alıyoruz, yoksa birkaç dakikalık sessizliğe tahammül edemediğimiz için mi? Her boşluğu bir içerikle doldurmak, düşünmeye ve hissetmeye ayıracağımız zamanı da daraltabiliyor. İnsan bazen yalnızca beklemek, susmak, pencereden dışarı bakmak ister. Oysa ekran, en küçük boşluğu bile doldurmaya hazırdır.
Dijital dünyanın bizi mutlaka yalnızlaştırdığını ya da empati duygumuzu kaçınılmaz biçimde yok ettiğini söylemek doğru olmaz. Teknoloji, uzaktaki bir yakınımızla bağımızı koruyabilir; kendimizi yalnız hissettiğimiz bir anda destek bulmamıza da yardımcı olabilir. Ancak çevrim içi temasın, her zaman yüz yüze ilişkinin yerini tuttuğunu düşünmek de yanıltıcıdır. Bir mesaj, bir sesin sıcaklığını taşıyabilir; ama bazen insanın ihtiyacı, karşısındakinin yüzüne bakmak, sözünü kesmeden dinlemek ve sessizliğini paylaşmaktır.
Üstelik mesele yalnızca ekranda geçirilen süre değildir. Ne izlediğimiz ne okuduğumuz ne kadar sık bölündüğümüz ve ekranı hangi amaçla kullandığımız da önemlidir. İş için saatlerce bilgisayar başında kalmakla, durmadan başkalarının hayatlarını izleyip kendi hayatımızı onlarla kıyaslamak aynı deneyim değildir. Bu nedenle çözüm, teknolojiyi bütünüyle suçlamak değil; onunla kurduğumuz ilişkiyi gözden geçirmektir.
Küçük ama uygulanabilir adımlar işe yarayabilir: Yemek sırasında telefonu bir kenara bırakmak, uyumadan önce ekranla araya mesafe koymak, günün belli saatlerini bildirimlerden uzak geçirmek… Bir yürüyüşte kulaklığı çıkarmak, bir dostu yalnızca mesajla değil arayarak hâlini sormak, bir sohbet sırasında telefonu masaya koymamak… Bunlar büyük sloganlar değil; dikkatimizi yeniden hayatımıza çevirecek küçük tercihlerdir.
Belki de en önemlisi, kendi duygularımızı aceleye getirmemektir. Üzüntüyü hemen dağıtmak, can sıkıntısını anında bastırmak, her sessizliği bir görüntüyle doldurmak zorunda değiliz. Bazen insanın kendini duyabilmesi için dış dünyanın sesini biraz kısmaya ihtiyacı vardır.
Teknoloji düşmanımız değil; fakat dikkatimizi, zamanımızı ve ilişkilerimizi nasıl etkilediğini sorgulamak bizim sorumluluğumuz. Çünkü hayat, yalnızca kaydırdığımız görüntülerden ibaret değil. Bir dostun sesinde, bir çocuğun sorusunda, birlikte içilen bir çayda ve kimsenin fotoğrafını çekmediği anlarda da sürüyor.
Belki bugün kendimize şu soruyu sorarak başlayabiliriz: Ekranda ne kadar zaman geçirdiğimizden önce, ekranın dışında kalan hayatımıza ne kadar zaman ayırıyoruz?
Ruhun dinlenmesi için teknolojiyle bağımızı koparmamız gerekmiyor. Bazen yalnızca telefonu bırakıp hayatın yanına oturmamız yeterli.