1921 ANAYASASI’NIN DOĞUŞU

   Bitmiş olan Osmanlı’dan sonra Emperyalist devletlerin Anadolu'yu paylaşımları sonrası, bir yandan ulusal kurtuluş savaşı verilirken, öbür yandan Gazi Mustafa Kemal Dünya'nın tanıyacağı yeni bir devletin kurulması ve hukuksal temellerinin atılması için çalışıyordu. Bunun içinde öncelikle bir anayasa taslağı hazırlamak gerekiyordu.

     Mecliste bir encümen kuruldu. Bu encümen üyeleri aylarca çalışarak Meclise “Büyük Millet Meclisi’nin Biçim ve Yapısına İlişkin Hukuksal Kurallar” adıyla bir taslak sundu.  Fakat Büyük Millet Meclisi’nin yapısıyla ilgili genel iki yaklaşım vardı. Bir gurup temsilciler Büyük Millet Meclisi’nin geçici olduğunu ve görevini Osmanlı’nın yani Padişah’ın Emperyalist devletlerin denetiminden kurtulana kadar sürmesi gerektiği görüşündeydi.

     Bu nedenle Meclis’e sunulan tasarının ikinci maddesi, Büyük Millet Meclisinin görevini “amaç gerçekleştirilene dek” süreceğini içeriyordu. Diğer gurup temsilciler ise Sultanlığın ve Halifeliğin artık kaldırılması gerektiğine ve Meclis’in temsil ettiği Ulusal egemenliğin olması gerektiğine inanıyordu. Bu durum aslında, Birinci Büyük Millet Meclisi’nin tarihi iki gurup arasındaki çekişmelerin tarihidir. Yani Padişahtan yana olanlar ile yeni bağımsız bir devletten, Gazi Mustafa Kemal’den yana olanlar.

     Meclis’e sunulan bu tasarının görüşülmesi sırasında, Padişah yanlısı gurup “amaç gerçekleştirilene dek” cümlesinin açıklanması üzerinde direniş gösterdiler. Bu durum bir aydan fazla bir zaman süresince tartışmaların uzamasına neden oldu.

     Bu durumda Gazi Mustafa Kemal, yeni kurulacak olan Devletin toplumsal ve siyasal yapısı hakkındaki düşüncelerini, “Halkçılık programı” adıyla taslak haline getirmişti. Hazırlanan bu program Anayasa taslağı görüşmeleri sırasında Meclis’te okundu. Bir süre sonra Gazi Mustafa Kemal Meclis’in gizli bir oturumunda Meclis’e Anayasal destek vermek olduğunu, Sultanlığın ve Halifeliğin kaldırılmasına sıra gelmediğini söyledi.

     Aradan Dört ay geçenden sonra 20 Ocak 1921’de temel ilkeleri “Halkçılık Programı”nda belirtilen Anayasa Mecliste kabul edildi. Sultanlığı ve Halifeliği kaldırmayan bu Anayasa, ülkenin toplumsal ve ekonomik hatta hukuksal yapısını değiştirmediği için 20 Nisan 1924 tarihine kadar yürürlükte kaldı…