OSMANLI’DA BATI HUKUKU
Osmanlı İmparatorluğunun gerileme dönemi yani Tanzimat fermanı olarak da bilinen, 1839’daki Gülhane Hattı-ı Hümayunu’nun yayınlanması ile başladı. Yayınlanan bu Hattı Hümayun’a göre Osmanlı topraklarında yaşayan Müslümanlar ile Hristiyanlar da adalet ve yargı önünde eşit haklara sahip olacaklardı. Mahkemelerde yargılanmadan hiç kimse cezalandırılmayacaktı. Padişah tüm hakları güvence altına almış oluyordu.
Ayrıca Hattı-ı Hümayun, çöküş sürecinde olan İmparatorluğun yönetiminin, Batılılaşması yönünde yeni yasaların çıkışını da içeriyordu. Bu yapılanmalar ile aslında İmparatorluk çok hukuklu sistemden vatandaşlık hukuku esasına geçiyordu. Avrupa'da gelişen Ulus devlet Milliyetçilik akımlarına karşı alınan bir önlem olarak da görülebilir.
Aslında İmparatorlukta yaşayan herkesin güvence altına alınması, öncelikle devlet memurlarını ve ticaret eşrafını daha çok özgürlüğe ve güvenceye gereksinim duyan, Müslüman olmayan kesimi kapsıyordu. İngiliz uyruklulara Osmanlı pazarlarında çok özel ticaret ayrıcalıkları oluşmuştu.
Gülhane bildirisi Osmanlıların batılılaşma yönünde ilk çalışmaları değildi, sadece gelinen son nokta idi. Tanzimat’ın sonuçları olarak, merkezi bürokrasinin Padişaha karşı güvenceye alınması, yani bürokrasi batılılaşma yönünde önemli bir rol oynamıştır. Müslüman olmayanlar ticarette çok daha fazla güvence altına alındılar ve Osmanlıların ekonomik olarak çok daha fazla sömürülmesini doğurdu. Yabancılar Osmanlıların iç işlerinde daha fazla karışarak, Tanzimat ile birlikte Osmanlıların yarı sömürgeye düşürülmesine yol açtı.
Gülhane Fermanı’ndan sonra Avrupalıların etkisi sonuncu, 1856’da Islahat fermanı yayınlanmak durumunda kalındı. Kırım savaşı sonucunda Batılılar Rusya’nın Kaynarca Antlaşması ile kendilerine Osmanlıların Ortodoks uyruklulara da çeşitli güvenceler verilmesini istediler. Islahat Fermanı’nın ortaya çıkması tam bir başarısızlıkla sonuçlandı.
Tüm bu gelişmeler sonucu Rusya, Ermenileri Osmanlılara karşı kışkırtmaya devam ediyordu ve Osmanlı, Ermeni çatışmaları hız kazandı. İlerleyen dönemlerde Islahat Fermanı Hıristiyan uyrukluların Ulusçuluk emellerine destek olarak İmparatorluğun dağılmasını kolaylaştırdı…
30 Mart 2026