GEÇMİŞTE TARİKATLAR -2-
Anadolu topraklarında Sufilik esas olarak 12. Ve 13. Yüzyıllarda Moğolların saldırılarının akabinde ortaya çıktı. Buna neden olan unsur İslam'ın yönetimi ve merkezi yapısı zayıflamıştı. Halk belirsizlik içerisinde dolaşıyordu. Umutsuzluk ve birbirlerine karşı yabancılaşma had safha idi.
Sufiler (tasavvufçu tarikatlar), toplum içerisindeki yabancılaşmaya, Batınilik mezhebinin nihilist tarafını alarak, ilk elde tapınmaya İslam’ın ibadet yöntemlerine büyük tepki gösterdi. Sufi tarikat önderleri, bu nedenle kazanç meselesini öne çıkararak haz ve zevk almayı esas alan bir tüketim toplumu yaratılmasına öncü oldular.
Bu uygulama ile zaman içerisinde düzenin önemli bir parçası olma yolunda önemli uygulamalar yaptılar. Orta halli kendi halinde olan ve daha yoksul kesimler üzerinde oldukça önemli bir tahakküm belirlediler. Bu toplumu “hizmete hazır kullar” haline getirdiler. Bu eksende kurulan Ahilik teşkilatları da Kadı, Subaşı ve Ayan gibi oluşumlarıyla iç içe girdiler.
Tarikat liderleri üst basamağa doğru yükseldikçe, devlet ile işbirlikleri sayesinde halk nezdinde bir tahakküm kitlesi oluşturdular. Kaderci ve teslimiyetçi tarikat müridini, tasavvuftan gelen eki ile manevi açıdan bağlayarak, ikinci bir bağımlılık zincirinin halkaları haline getirdiler.
Otoriter Feodal sömürü düzenindeki yerini alan tarikat liderleri, Selçuklu Osmanlı ağaların sömürülerini, manevi ağalar (Gönül Sultanları) adıyla devam ettirdiler. Oysa “Halk olan rızık peşinde koşar” “Gönül erbabı Mürşitler ise rızık peşine düşmemeli”
Bu manevi ağalar, kul ile Allah arasına girince, yepyeni bir düzen ve iktidar olanakları yarattılar. Selçuklu ve Osmanlı ileri gelen beyleri ile bu amaç üzerinden menfaat pazarlıkları yaptılar. Bazıları daha da ileri giderek “Şeyhimiz huruç eyler, bizler dahi bey oluruz” özlem ve sevdasına girdiler.
Bu yapılar zaman içerisinde sistemin önemli birer parçası olup sömürü düzeninin gönüllü halkaları oldular.
Osmanlı'nın kuruluşunda ve yükselişinde tarikatların en önemli iki farklı konumları olmuştu… (Devam edecek)